2026 жылғы 23 тамызда Қазақстанда І шақырылымдағы Құрылтай депутаттарының алғашқы сайлауы өтеді. Бұл – еліміздің конституциялық жаңғыруы аясындағы маңызды саяси оқиғалардың бірі. Сайлау қорытындысы бойынша бес жылдық өкілеттік мерзімге Қазақстан Республикасының жаңа бір палаталы заң шығарушы органы – Құрылтайдың 145 депутаты сайланады.
Алдағы сайлаудың басты ерекшелігі – оның Қазақстанның жаңарған конституциялық моделіне сәйкес өтетін алғашқы саяси науқан болуында. 2026 жылғы 1 шілдеден бастап күшіне енген конституциялық өзгерістер нәтижесінде елдің заң шығару жүйесінде жаңа институционалдық модель қалыптасты. Соған сәйкес бұрынғы екі палаталы Парламенттің орнына бір палаталы Құрылтай құрылып, оның заң шығару қызметін жүзеге асыратын өкілді орган ретіндегі құқықтық негізі айқындалды.
Жаңа модельдің негізгі мақсаты – мемлекеттік басқару жүйесін жетілдіру, заң шығару үдерісінің тиімділігін арттыру және өкілді биліктің жұмысын заманауи талаптарға сай ұйымдастыру. Құрылтайдың қалыптасуы елдегі саяси реформалардың жалғасы ретінде қарастырылып, мемлекеттік институттардың тиімділігін арттырумен, олардың өзара іс-қимылын жетілдірумен және азаматтардың қоғамдық-саяси үдерістерге қатысу мүмкіндігін кеңейтумен сабақтасады.
Құрылтай депутаттарының алғашқы сайлауы Қазақстанның тәуелсіздік кезеңіндегі саяси тарихында ерекше орын алады. Өйткені бұл – жаңа конституциялық құрылым аясында өтетін алғашқы сайлау. Оның нәтижесінде қалыптасатын Құрылтай елдің заң шығару жүйесінің жаңа кезеңін бастап, мемлекеттік саясаттың құқықтық негіздерін қалыптастыруға қатысатын негізгі өкілді институтқа айналады.
Бес жылдық мерзімге сайланатын 145 депутат заң жобаларын қарауға, қолданыстағы заңнаманы жетілдіруге және мемлекет пен қоғам дамуына қатысты маңызды мәселелерді шешуге қатысады. Бұл ретте Құрылтай қызметінің тиімділігі қабылданған заңдардың сапасымен ғана емес, қоғамның түрлі топтарының мүдделерін ескеруімен, азаматтардың сұраныстарына жауап беруімен және мемлекет пен қоғам арасындағы өзара байланысты нығайтумен де бағаланатын болады.
Сондықтан 23 тамыздағы сайлау тек жаңа заң шығарушы органның құрамын қалыптастырумен шектелмейді. Ол Қазақстанның жаңарған конституциялық жүйесінің іс жүзіндегі жұмысын айқындайтын маңызды кезең болмақ. Алғашқы Құрылтайдың қызметі елдегі заң шығару мәдениетінің қалыптасуына, қоғамдық мүдделердің өкілді билік деңгейінде ескерілуіне және мемлекеттік басқару жүйесінің одан әрі жетілдірілуіне ықпал ететін маңызды факторлардың бірі болады.
