2026 жылғы 23 тамызда Қазақстанда алғаш рет Құрылтай депутаттарының сайлауы өтеді. Бұл – елдің саяси жүйесінде қалыптасқан жаңа институционалдық модельдің іс жүзінде іске қосылуын айқындайтын маңызды саяси науқан. Сайлау қорытындысы бойынша бес жылдық өкілеттік мерзімге Қазақстан Республикасының жаңа бір палаталы заң шығарушы органы – Құрылтайдың 145 депутаты сайланады.
Алдағы сайлаудың басты ерекшелігі – оның елдің жаңарған конституциялық-құқықтық жүйесі аясында өтуінде. 2026 жылғы конституциялық өзгерістердің күшіне енуімен Қазақстанның заң шығару жүйесінде жаңа институционалдық модель қалыптасты. Соған сәйкес бұрынғы екі палаталы Парламенттің орнына бір палаталы Құрылтай құрылып, заң шығару қызметін ұйымдастырудың жаңа форматы белгіленді.
Құрылтай депутаттарының сайлауы Қазақстан Президентінің 2026 жылғы 1 шілдедегі Жарлығымен 23 тамызға тағайындалды. Жаңа өкілді органның құрамына 145 депутат енеді. Олар жалпыға бірдей, тең және төте сайлау құқығы негізінде жасырын дауыс беру арқылы бес жыл мерзімге сайланады. Депутаттарды сайлау ел азаматтарының жаңа заң шығарушы органды қалыптастыруға тікелей қатысуына мүмкіндік береді.
Жаңа саяси модельдің қалыптасуы мемлекеттік басқару жүйесін жетілдіруге, заң шығару процесін жаңаша ұйымдастыруға және өкілді биліктің тиімділігін арттыруға бағытталған. Осы тұрғыдан алғанда, Құрылтайдың алғашқы сайлауы – тек жаңа депутаттық корпусты қалыптастырумен шектелмейтін, жаңарған саяси институттың жұмыс істеу қабілетін айқындайтын маңызды кезең.
Алдағы бес жыл ішінде Құрылтай депутаттары елдің заңнамалық базасын жетілдіруге, қоғамдық қатынастарды реттейтін заң жобаларын қарауға және мемлекеттің әлеуметтік-экономикалық дамуына қатысты маңызды шешімдер қабылдауға қатысады. Сондықтан жаңа органның құрамын қалыптастыруда азаматтардың таңдауы айрықша мәнге ие.
Бұл сайлаудың тағы бір ерекшелігі – қоғамның әртүрлі топтарының өкілдігін қамтамасыз етуге бағытталған талаптардың ескерілуі. Партиялық тізімдерде әйелдердің, жастардың және мүгедектігі бар адамдардың өкілдігі қарастырылған. Мұндай тетіктер жаңа заң шығарушы орган құрамының әлеуметтік тұрғыдан барынша алуан болуына мүмкіндік беріп, қоғамдық мүдделердің заң шығару процесінде кеңірек ескерілуіне жағдай жасайды.
23 тамыздағы дауыс беру нәтижесінде қалыптасатын Құрылтай Қазақстан Республикасының заң шығару қызметін жүзеге асыратын жаңа өкілді орган ретінде жұмысын бастайды. Оның қызметі елдегі жаңа саяси модельдің тиімділігін іс жүзінде көрсететін негізгі көрсеткіштердің біріне айналмақ.
Осылайша, 2026 жылғы 23 тамыздағы Құрылтай депутаттарының сайлауы Қазақстанның саяси жүйесіндегі жаңа кезеңнің басталуын білдіретін маңызды тарихи белес болмақ. Бұл күн жаңа конституциялық модельдің алғашқы саяси нәтижесін айқындап қана қоймай, азаматтардың елдің алдағы даму бағытын қалыптастыруға қатысуының маңызды тетігі ретінде де ерекшеленеді.
